+0 به یه ن
چکیده کتاب نقد و ابطال پژوهشی زبان آذری ایرانی ادعایی کسروی در آذربایجان
کتاب نقد و ابطال پژوهشی زبان آذری ایرانی ادعایی کسروی در آذربایجان (با مشخص کردن جعلیات، تناقضات و دروغ پردازیهای بی مدرک در نوشته های او) اثر قدرت ابوالحسنی ساغالان، تاریخ ۲۱ شهریور ماه سال ۱۴۰۵ در فضای مجازی منتشر شده است. در این کتاب پژوهشی، تمامی ادعاهای تاریخی و زبانشناسی سیداحمد کسروی در هر ۷ گفتار رساله آذری یا زبان باستان آذربایجان و نیز فزونیهای آن رساله نقد شده و ابطال گردیده اند. رساله کم حجم و سیاسی آذری یا زبان باستان آذربایجان کسروی که در سال ۱۳۰۴ شمسی همزمان با تاجگذاری رضاخان انتشار یافته است و خط سیر فکری آن رساله مطابقت کامل با یکسان سازیهای رضاخانی دارد.
کسروی در رساله آذری یا زبان باستان آذربایجان، به روشی شبه دانشگاهی به خواننده میخواهد القا نماید که زبانی موهومی بنام آذری ایرانی وجود داشته و زبان سراسری آذربایجان بوده است. ترکی هم مهاجر بوده، از دوره سلجوقیان و قرن پنجم هجری قمری به بعد تدریجا جای آذری ایرانی موهومی او را گرفته است.
اما در رد و ابطال این ادعاهای تاریخی کسروی در فصول ۳ و ۵ این اثر پژوهشی، در مجموع ۵۱ سند تاریخی در مورد حضور قدیم و قبل از سلجوقیان ترکان در آذربایجان ارائه گردیده است: سی سند در باره حضور دیرین ترکان در آذربایجان و سرزمین ترک بودن آنجا، هغت سند در مورد ترک بودن ساکاها و اشکانیان، هفت سند در مورد ترک بودن مادها و هفت سند در مورد ترک بودن توروکی های باستان آذربایجان.
سی سند تاریخی در باره حضور دیرین ترکان در آذربایجان و سرزمین ترک بودن آنجا
(۱) استفاده از واژه اصیل و بومی ترکی چارق به معنی پای افزار در آذربایجان، واژه نامه لغت فرس نگارش اسدی طوسی، قرن پنجم و آغاز سلجوقیان
(۲) فارسی نیکو ندانی قطران تبریزی و زبان مادری و فرهنگ ترکی در اشعار او، قرن پنجم
(۳) قزوین و قم آذربایجان بعنوان مرز سرزمین ترکان و متعلق به آنان، دیوان لغات الترک تالیف محمود کاشغری، قرن پنجم
(۴) اسکان پنجاه و سه هزار خانواده ترک خزر در آذربایجان، تجارب الأمم و تعاقب الهمم تالیف ابن مسکویه، زمان حکومت انوشیروان و دوره ساسانیان
(۵) قیام بیست هزار ترک در آذربایجان، جوامع الحکایات و لوامع الروایات نوشته محمد عوفی، زمان خلافت عمر بن عبدالعزیز
(۶) سرزمین ترک بودن آذربایجان و اجتماع ترکان در آن، التیجان فی ملوک حمیر تالیف ابن هشام، زمان خلافت معاویه بن ابی سفیان
(۷) حضور ترکان در آذربایجان، تاریخ سنی ملوک الارض و الانبیاء تالیف حمزۀ اصفهانی، زمان پادشاهی حارث رایش در یمن و یورش او به آنجا
(۸) سرزمین ترک بودن آذربایجان، تاریخ طبری اثر محمد بن جریر بن یزید بن کثیر بن غالب طبری، ذکر اخبار سال ۱۰۴ هجری قمری
(۹) حرب با ترکان آذربایجان و کشتار آنها توسط تبع الزاید پادشاه یمن، تاریخ بلعمی اثر محمد بلعمی، ذکر وقایع قبل از اسلام
(۱۰) سرزمین ترکان بودن ایران، تاریخ ابن خلدون (العبر) اثر عبدالرحمن بن خلدون
(۱۱) معنی ترکی نام آذربایجان و بنیانگذاران ترکان اوغوز آن در جامع التواریخ فضلالله همدانى و لغتنامه برهان قاطع خلف تبریزی
(۱۲) ترکی صحبت کردن بهرام گور پادشاه ساسانی در حربگاه، تاریخ گردیزی
(۱۳) آشنایی عربها با ترکها در ازمنه قدیم در جنوب غرب آسیا، تاریخ ایران در قرون نخستین اسلامی نوشته برتولد اشپولر
(۱۴) حضور قدیم و پررنگ ترکان دیلم در آذربایجان تاریخی
(۱۵) حضور قبل از اسکندر ترکان ساکا در آذربایجان شمالی و سکونت حدود سه هزار ساله طوایف ترک در شمال ایران، التدوین فی احوال جبال شروین نوشته محمدحسن خان اعتمادالسلطنه
(۱۶) حضور چند قرن قبل از اسلام ترکان در ایران، تاریخ ایران از ظهور اسلام تا سقوط بغداد تالیف اکرم بهرامی
(۱۷) توپونیمهای خالص ترکی آذربایجان در کتاب کلاسیک دده قورقود، آذری یا زبان باستان آذربایجان (جوابیه) عدالت طاهرزاده
(۱۸) زیست ترکان از شمال آذربایجان تا شیروان و در دشت های سرسبز میل، سال ۴۴ میلادی
(۱۹) دولت سبکری نخستین حکومت ترکان در ایران پس از اسلام به قلم سیدحیدر بیات، نیم قرن قبل از غزنویان و ظهور در شهر شیراز
(۲۰) حضور دیرین و پررنگ ترکان در منطقه قم، تاریخ قم نگاشته شده حسن بن محمد بن حسن قمی، سال ۳۷۸ هجری قمری و حدود نیم قرن قبل از حضور سلجوقیان در ایران
(۲۱) در قلمرو خزرهای ترک بودن از اردبیل تا موصل آذربایجان، خزرلر- تورک امپراتولورغو نوشته دکتر محمدرضا باغبان کریمی، سالهای ۶۸۵ الی ۷۳۷ میلادی و بمدت بیش از نیم قرن
(۲۲) اسکان و حضور بلغارهای ترک در طرفهای قارص آذربایجان، آذربایجان تاریخی؛ میللت، دؤولت و سیاست اثر پروفسور نصیب نصیبلی، اسکان سال ۱۲۰ قبل از میلاد و حضور در ۴۶۰ میلادی
(۲۳) سیل جمعیتی خانوادگی ترکان آغاجری به آذربایجان، سال ۴۶۰ میلادی
(۲۴) اسکان ده هزار خانواده قبایل ترک بلغار و بلنجر در آذربایجان، دوران ساسانی
(۲۵) آذربایجان را خاک خود دانستن ترکان خزر و مبارزه شان با ساسانیان و خلافت عرب به خاطر آن، دوران ساسانی و اوایل اسلامی
(۲۶) اسکان ترکان خزر در آذربایجان، نگاهی نوین به تاریخ دیرین ترکهای ایران اثر محمد رحمانی فر، سده های چهام الی ششم میلادی
(۲۷) اسکان ترکان هون در آذربایجان، از قرون اولیه میلادی
(۲۸) حضور ترکان قبچاق (کومان) در آذربایجان، قرون ۹ -۱۲ ق.م.، دوران ساسانی و نخستین سده های میلادی
(۲۹) اسکان ترکان خلج در ایران و آذربایجان، نیمه قرن هفتم میلادی و از روزگاران پیشین
(۳۰) حکومت ترکان هون در آذربایجان به مرکزیت شهر بالاساغون (بلاسجان) و اسکان آنها در دشت موغان و وارثان نزدیک اردبیل، تاریخ ترکان (پیش از اسلام) اثر کامران گورون، فاروق سومر، رنه گروسه...
هفت سند تاریخی در مورد ترک بودن ساکاها و اشکانیان و رد ایرانی پنداری آنها توسط کسروی
(۱) مانوئل دوم در نامه های مانوئل دوم پالایولوگوس (امپراطور شرق)
(۲) سر ویلیام اسمیت در فرهنگ لغت جغرافیای یونان و روم
(۳) آگوستوس فردریک رودولف هورنله در تاریخ هند
(۴) مناندر بیزانسی در تاریخ مناندر نگهبان (مناندر محافظ)
(۵) فوتیوس قسطنطنیهای در کتابخانه فوتیوس
(۶) فیلیپ اسمیت در تاریخ باستان شرق
(۷) پروفسور فریدون آغاسی اوغلو در ایلات ساقا (ساقاهای آزاق)
هفت سند تاریخی در مورد ترک بودن مادها و رد ایرانی پنداری آنها توسط کسروی
(۱) فرانسوا لنورمان در کتاب راهنمای تاریخ باستان شرق
(۲) واژه ماد در دانشنامه آمریکانا
(۳) آیزاک تیلور در پژوهشهای اتروسکی
(۴) زیناید الکسیونا راگوزین در داستان ماد، بابل و پارس
(۵) هنری راولینسون در کتیبه میخی فارسی در بیستون، رمزگشاییشده و …
(۶) یولیوس اوپرت در کتاب مردم و زبان مادها
(۷) پروفسور محمدتقی زهتابی در تاریخ دیرین ترکان ایران
اقوام توروکی باستان آذربایجان شاهدان آشکار و بی بدیل حضور باستانی ترکان در آنجا
اقوام توروکی (Turuki) که از آنها با عنوان توروککی (Turukki) هم یاد میشود، مردمان ساکن آسیای جنوب غربی باستان در اراضی آذربایجان بودند. توروکی ها در حوزه دریاچه اورمیه و شمال غربی رشتهکوه زاگرس میزیستند و در الواح کهن آسیای جنوب غربی از این مردمان باستان زیاد یاد شده است. شرق شناسان و باستان پژوهان زیادی نیز هستند که این توروکی های باستان آذربایجان را اجداد اقوام توروک (تورک، ترک) میدانند و در تایید این موضوع، هفت سند تاریخی ارائه شده است:
(۱) ذکر توروک بعنوان قدیمی ترین فرم تورک در الواح آسیای جنوب غربی توسط پروفسور فریتز هومل در کتاب تاریخ بابل و آشور
(۲) تایید ترک بودن توروکهای ثبت شده در الواح ماری توسط پروفسور بنو لندسبرگر در کتاب علمی دانشگاهی Revue des Études Sud-Est Européennes
(۳) تایید ترک بودن توروکهای ثبت شده در الواح آشوری توسط بوریس آلتشولر در کتاب Die Aschkenasim
(۴) ذکر توروکی های باستان آذربایجان بعنوان اجداد باستانی مردمان ترک توسط پروفسور باربارا ا. وست در دانشنامه مردمان آسیا و اقیانوسیه
(۵) از نژاد و زبان آلتایی- ترکی دانستن توروکی های باستان آذربایجان توسط پروفسور ارنست هرتسفلد در Deutsches Archäologisches Institut
(۶) مقاله اقوام توروک (ترک ها در کتیبه های آشوری) اثر پروفسور فریدون آغاسی اوغلو
(۷) اثبات حضور ترکان در آذربایجان چهار هزار سال پیش بر اساس منابع آشوری و شمشارا نوشته دکتر رحیم بقال اصغری
مباحث زبانشناسی و واژه شناسی و اشتباهات کسروی در آن مباحث
فصل ۷ کتاب، به مباحث زبانشناسی و واژه شناسی و اشتباهات کسروی در آن مباحث اختصاص یافته است. در مباحث زبانشناسی و واژه شناسی، به هفت موضوع زیر پرداخته شده است:
(۱) طبقه بندی و مورفولوژی زبانها
(۲) قانون هماهنگی اصوات در زبان ترکی
(۳) فارسیزه کردن توپونیمهای ترکی در نوشته ها
(۴) تفاوت مفاهیم حرف و واج در زبانشناسی
(۵) نحوه تولید حروف غیرصدادار و ایجاد صورتهای مختلف برای اسامی واحد
(۶) یکی گشتن دو حرف صدادار متوالی در واژه سازیهای ترکیبی ترکی آذربایجانی
(۷) انتخاب متفاوت نویسندگان دلیل اصلی دوگانگی نام مکانهای آذربایجان
و اشتباهات کسروی در مباحث زبانشناسی و واژه شناسی پژوهش شده، در بیست و یک موضوع نشان داده شده اند:
(۱) تداخل مفاهیم حرف و واج در مباحث زبانشناسی و واژه شناسی کسروی
(۲) پسوند اسم ساز تی ترکی در واژه قافلانتی را به معنی کوه در آذری ایرانی موهومی پنداشتن کسروی
(۳) هم معنی پنداشتن جاینامهای دارای واجهای قابل تبدیل به هم توسط کسروی
(۴) معناشناسی گرمه دوز و نظرات اشتباه و باطل کسروی در مورد معنی نام آنجا
(۵) ریشه یابی نادرست کادوسان یافتن کسروی برای واژه تالشان
(۶) ریشه یابی نادرست و باطل کسروی برای واژه قارقابازار
(۷) اشتباهات زبانشناسی و واژه شناسی کسروی در دفتر دوم نامهای شهرها و دیههای ایران
(۸) واژه اصیل ترکی آلان را به اشتباه فارسی پنداشتن کسروی
(۹) پسوند گان یا قان یا کان یا غان یا یان یا جان یا گین یا قین یا یین یا یا ین یا جین مشترک بین ترکی و فارسی را مختص فارسی پنداشتن کسروی
(۱۰) پسوند جمع یا مکان آن مشترک بین ترکی و فارسی را مختص فارسی پنداشتن کسروی
(۱۱) واژه اصیل ترکی وار (بار) را به اشتباه فارسی پنداشتن کسروی
(۱۲) واژه اصیل ترکی دیز را دز فارسی و قانون هماهنگی اصوات زبان ترکی را ویژگی لهجه آذری ایرانی موهومی پنداشتن کسروی
(۱۳) اسامی بومی و ترکی آذربایجان را با صورتهای جعلی و فارسیزه نگاشتن کسروی
(۱۴) واژه آب را مخصوص فارسی پنداشتن کسروی
(۱۵) پسوند جهت ترکی آری- اری در اسامی رودهای آذربایجان را رود فارسی پنداشتن کسروی
(۱۶) واژه نوو ترکی را ناب فارسی پنداشتن کسروی
(۱۷) تلفظ قاعدتا متفاوت حروف صدادار در واژه های ترکی و فارسی را دخیل از آذری ایرانی موهومی پنداشتن کسروی
(۱۸) مشاهده ای و گزینشی انتخاب کردن ۲۵ نام مکان آذربایجان در فزونیهای رساله آذری کسروی
(۱۹) جعل نام دشت تبریز با نام دشت مایان و تاریخ ماد تراشی برای مایان تبریز با ماهان اورمیه توسط کسروی و سند تاریخی کهن در مورد صحرای تبریز و مایان بودن نام آن روستا از وقف نامه ربع رشیدی
(۲۰) واژه هئشته ترکی را هشته فارسی پنداشتن کسروی
(۲۱) اتیمولوژی عامیانه و عامیانه بودن اتیمولوژی نام مکانهای آذربایجان توسط کسروی
این موضوعات نشان میدهند، کسروی بطور مسلم از زبانشناسی و واژه شناسی بی اطلاع بوده است و در نتیجه تمامی ریشه یابی های نام مکانهای او باطل هستند. این بی اطلاعی کسروی از زبانشناسی و واژه شناسی را، همانطوریکه در موضوع ریشه یابی نادرست کادوسان یافتن کسروی برای واژه تالشان آمده، دکتر علیاشرف صادقی از زبان شناسان مطرح معاصر نیز تایید میکند. این زبانشناس علیرغم شباهت دیدگاهش با کسروی، اینگونه ابراز میدارد که بدلیل تحصیلات زبانشناسی نداشتن کسروی نوشتههایش را از این نظر خیلی جدی نباید گرفت و اشتقاقهایی را که برای نامهای شهرها و روستاها از جمله کادوس یا کادوش به تالش به دست داده، جدی نباید گرفت.
(۲۲) ۶۲۵ نام جغرافیایی ترکی در آذربایجان، اسامی ترکی ۱۷۴ کوه، ۱۱۷ قله سلسله جبال سهند و ۲۶۱ رود آذربایجان بهمراه اسامی ترکی ۱۱۲ کؤوشن روستای آشاغی مایان تبریز، بعنوان اسناد زنده از ترکان بودن هویت بخشان به آذربایجان و ساکنین اولیه آنجا
در این موضوع، ۶۲۵ نام جغرافیایی ترکی در آذربایجان، اسامی ترکی ۱۷۴ کوه، ۱۱۷ قله سلسله جبال سهند و ۲۶۱ رود آذربایجان بهمراه اسامی ترکی ۱۱۲ کؤوشن روستای آشاغی مایان تبریز، بعنوان اسناد زنده از ترکان بودن هویت بخشان به آذربایجان و ساکنین اولیه آنجا ارائه شده است.
(۲۳) حرف هـ مانده از دوران پروتو تورک در اول ۱۰۳ نام مکان آذربایجان نشاندهنده رواج ترکی در آنجا از دوران پروتو تورک است
در این موضوع نیز نشان داده میشود، حرف هـ مانده از دوران پروتو تورک در اول ۱۰۳ نام مکان آذربایجان که از مناطق مختلف آن سرزمین هستند، نشاندهنده رواج ترکی در آنجا از دوران پروتو تورک است.
نقد و رد ریشه یابی های کسروی در فزونیهای رساله آذری یا زبان باستان آذربایجان او
کسروی، ۲۵ نام مکان آذربایجان را بطور مشاهده ای و گزینشی انتخاب کرده است و در قسمت فزونیهای رساله آذری یا زبان باستان آذربایجان، بطور کاملا مشکوک ریشه یابی نموده و غالبا بدون مشخص کردن معنای فارسی، آنها را فارسی پنداشته است. او در این ضمیمه، تاریخ باستانی تراشی برای فارسها و زبان فارسی در سرزمین دیرین ترک آذربایجان و جعل ادبیات برای آذری ایرانی موهومی خود در متن رساله آذری را، با جعل نام مکان های کهن خیالی فارسی در جغرافیای آذربایجان تکمیل مینماید. اما در فصل ۹ این کتاب، ریشه یابی های کسروی در فزونیهای رساله آذری او نقد و رد خواهند گردید و نشان داده میشود، همگی این ۲۵ اسم مکان آذربایجان هم ترکی هستند و فارسی نیستند.
زبان آذری در منابع عربی همان ترکی آذربایجانی است
کتابت نام آذربایجان (Azərbaycan) در منابع عربی، از قول یاقوت در صفحه ۱۴۵ المعرب ابومنصور جوالیقی به چهار شکل بیان شده است: أذْربیجان (Əzrəbeycan)، أذربیجان (Əzərbeycan)، آذربیجان (Azərbeycan) و آذْربیجان (َAzreybəycan). و همانطوریکه در ادامه ملاحظه خواهد شد، در اتیمولوژی نام آذربایجان در زبان عربی، کلمه مرکب مذکور به دو صورت اشتقاق یافته و معناشناسیگردیده است: آذر و بایجان و آذربای و جان. در منسوبیت به جغرافیای آذربایجان نیز مانند تمامی اسامی مرکب در عربی، یای منسوبیت مشدد در صورتهای مذکر و یای منسوبیت مشدد بعلاوه (ـة) آخری در مونث ها، به جز نخستین اشتقات مذکور افزوده گشته، آذری به قیاس و آذربی به غیر قیاس (مخالف قیاس) ایجاد و توسط اهالی لغت و نویسندگان عرب استفاده شده اند. مشخصا هم، بسته به شکل تلفظ نام آذربایجان متناسبا، طرز نوشتار آذری و آذربی اندکی تغییر یافته است.
دیگر اینکه، در منابع عربی گاها به آذربایجانی، با صورتهای آذی و آذربایجی اشاره شده است که اینها هم تقسیم اسم مرکب آذربایجان به ترتیب به دو قسمت آذ و بایجان و آذربایج و ان بوده و افزودن یای منسوبیت مشدد به جزو نخستین در صورتهای مذکر و یای منسوبیت مشدد بعلاوه (ـة) آخری در مونث ها میباشد.
مفهوم منسوبیت آذربایجان داشتن کلمات آذری و آذربی در منابع کهن عربی
در مورد مفهوم منسوبیت جغرافیای آذربایجان داشتن کلمات آذری و آذربی در منابع کهن عربی و نسبت به نخستین بودن مطابق نظر اهالی لغت و نحویان عرب، در ترجمه فارسی جلد اول معجم البلدان یاقوت حموی و صفحه ۱۶۲ آن چنین قید شده است:
"نحویان گویند: نسبت بدان «اذرى» است و برخى «اذرى» با سکون ذال آرند، زیرا که این واژه را مرکب دانند از «آذر» و «بیجان» و نسبت به نخستین باشد. و برخى «آذربى» آرند و هر دو به کار رفته است."
در تایید گفته مذکور یاقوت حموی در منسوبیت آذربایجان داشتن کلمات آذری و آذربی، از سه لغتنامه کهن و معتبر عربی تالیف اهالی لغت آن زبان اسناد روشن ارائه شده است:
(۱) لغتنامه عربی به عربی النهایة فی غریب الحدیث و الاثر اثر مبارک بن محمد ابن اثیر
(۲) دره الغواص فی اوهام الخواص نوشته ابومحمد حریری
(۳) لغتنامه المُعَرَّب مِن الکلام الاعجمی علی حروف المعجم تالیف ابومنصور جوالیقی
بعلاوه، از لغتنامه مشهور فارسی دهخدا در تایید گفته های لغت نویسان عربی مدرک آمده است:
(۴) در تایید مفهوم نسبت به آذربایجان داشتن آذری و آذربی در منابع عربی از لغتنامه دهخدا
نتیجه اینکه، در اتیمولوژی کلمه آذربایجان در لغتنامه ها و منابع عربی، کلمه مرکب مذکور به دو صورت اشتقاق یافته و معناشناسیگردیده است: آذر و بایجان و آذربای و جان. مطابق نظر اهالی لغت و نحویان عرب هم، در اسامی مرکب همیشه یای نسبت به نخستین میباشد و بدین طریق، آذری به قیاس و آذربی به غیر قیاس جهت نشان دادن منسوبیت به جغرافیای آذربایجان و مترادف آذربایجانی ایجاد و توسط اهالی لغت و نویسندگان عرب استفاده شده اند، درست مانند استفاده از رامی، طبری، سیبی، بعلی و ... به جای رامهرمزی، طبرستانی، سیبویه ای، بعلبکی و ... در آن منابع. و چون اکثریت مردمان جغرافیای آذربایجان در حال و گذشته تاریخی شناخته شده اقوام ترک بوده اند که اسناد آن در بالا ارائه گردید، در آن منابع موقع اشاره به زبان آنجا، آذری، آذربی و آذربایجانی همان ترکی آذربایجانی رایج سراسری آنجاست.
اما کسروی در رساله آذری، آذری بکار رفته به جای آذربایجانی (ترکی) را از همین منابع عربی گرفته است و آن را با نام آذری ایرانی که قبل از ترکی زبان باستان سراسری آذربایجان بوده جعل نموده است، جهت هویت تراشی ایرانی برای ترکان آذربایجان.
زبان ترکی، مانند زبانهای دیگر از جمله عربی، لهجه های مختلفی دارد که در سرزمین و جغرافیای خود با شیوه ای خاص صحبت میشوند، مانند ترکی آذربایجان، ترکی ترکیه (ترکی استانبولی)، ترکی قزاقستان (قزاقی) و غیره. بعضا در زبانهای مختلف در اشاره به این لهجه ها، ترکی حذف شده از جغرافیا استفاده میگردد و آذربایجانی، ترکیه ای (استانبولی)، قزاقستانی (قزاقی) و غیره بکار میرود.
طبق روال بالا، در منابع عربی موقع اشاره به زبان ترکی آذربایجانی، آذربایجانی (زبان منسوب به آذربایجان) بکار رفته است و همانطوریکه اذعان شد، آذری به قیاس و آذربی به غیر قیاس جهت نشان دادن منسوبیت به آذربایجان و مترادف آذربایجانی ایجاد و توسط اهالی لغت و نویسندگان عرب استفاده شده اند. و با توجه به از اقوام ترک بودن اکثریت مردمان آذربایجان در حال و گذشته تاریخی شناخته شده، آذربایجانی، آذری و آذربی در منابع عربی همان ترکی آذربایجانی هستند.
اگر در گذشته و تا قرن هفتم هجری قمری مطابق ادعای کسروی زبان مردم آذربایجان آذری ایرانی بوده و بعدا ترکی شده است، الان در قرن پانزدهم بایستی در منابع عربی به آن ترکی گفته میشد، نه آذری. در صورتیکه آذری گفته میشود و ادعای کسروی از این نظر نیز باطل است.
در منابع عربی نام زبان ترکی آذربایجانی، به صورتهای الأذریة (آذری)، الأذربیجانیة (آذربایجانی)، الترکیة الأذریة (ترکی آذری)، الآذریة الترکیة (آذری ترکی) و الترکیة الأذربیجانیة (ترکی آذربایجانی) مشاهده میگردد. معلوماتی نیز در این منابع دیده میشوند که نشان میدهند آذری برای نویسندگان عرب مفهوم ترکی داشته است و در تایید این گفته ها، شش نمونه مثال در فصل ۵ ارائه گشته است.
اتراک آذری در منابع عربی
در منابع عربی به ترکان آذربایجانی با عبارت اتراک آذری (الأتراک الأذریین یا الأتراک الأذریون) اشاره میگردد که این موضوع هم گواه ترک بودن آذریهاست. در این مورد میتوان به کتب به زبان عربی زیادی که در گوگل بوکس انتشار یافته و عبارت اتراک آذری در آنها مشاهده میگردد، اشاره نمود و در فصل ۵ سه نمونه سند در این باره ارائه شده است.
در نتیجه بدین ترتیب مشخص میگردد، زبان الأذریة (آذری) در منابع عربی، بر خلاف ادعاهای اشتباه کسروی، در گذشته و حال همان ترکی آذربایجانی است. استفاده از کلمه آذری به جای ترکی آذربایجانی از منابع زبان عربی اخذ شده، در زبانهای دیگر هم بکار رفته و میرود، مانند ترکی، فارسی، انگلیسی و غیره.
قدرت ابوالحسنی ساغالان