سینیق کؤرپو

سرزمین ترک بودن آذربایجان، تاریخ طبری اثر محمد بن جریر بن یزید بن کثیر بن غالب طبری، ذکر اخبار سال ۱۰۴ هجری قمری

تاریخ الرسل و الملوک یا تاریخ الامم و الملوک معروف به تاریخ طبری، کتابی است به زبان عربی که توسط محمد بن جریر بن یزید بن کثیر بن غالب طبری (۳۱۰ -۲۲۴ ق)، مورخ و محقق طبرستانی مسلمان، در سال ۳۰۳ هجری قمری نوشته شده است. کتاب مذکور، تاریخ را از زمان خلقت شروع کرده، سپس به نقل داستانها و وقایع پیامبران، پادشاهان قدیمی و دیگر حوادث میپردازد که تا حدود سال ۳۰۰ قمری را شامل میگردد. این کتاب، از مراجع مهم و مورد اعتماد تاریخ پژوهان است.

تاریخ طبری در یک جلد، به تحقیق ابو صهیب الکرمی توسط انتشارات بیت الافکار الدولیه در ریاض عربستان منتشر شده، در فضای مجازی انتشار یافته است. در این کتاب، طبری بارها از ترکان آذربایجان در مورد وقایع قبل از اسلام و اوایل اسلامی نام برده است. طبری آذربایجان را سرزمین ترک میداند و او، موقع ذکر اخبار سال ۱۰۴ هجری قمری و موضوع ذکر اخبار سبب عزل یزید بن عبدالملک عبدالرحمان بن ضحاک از مدینه و جاهای دیگری که به وی سپرده شده بود و در قسمت اخبار متفرقه و صفحه ۱۳۰۹ تاریخ طبری مذکور، اینچنین جلوی اسم آذربایجان سرزمین ترک قید کرده است:

"وفی هـذه السنه غزا الجراح بن عبدالله الحکمی- و هو امیر علی ارمینیه و اذربیجان- ارض الترک فتح علی یدیه بلنجرم، و هـزم الترک و غرقهم و عامه ذراریهم فی الماء و سبو ما شاء وا، و فتح الحصون التی تلی بلنجر و جلا عامه اهلها."

به فارسی:

"در این سال جراح بن عبدالله حکمی که امیر ارمنیه و آذربایجان- سرزمین ترک بود، به غزا رفت که بلنجر به دست وی گشوده شد و ترکان را هزیمت کرد و آنها را با همه فرزندانشان در آب غرق کرد و هر چه خواستند اسیر گرفت و قلعه های مجاور بلنجر را گشود و همه مردم آن را بیرون راند."

(یکی از سی سند تاریخی در باره حضور دیرین ترکان در آذربایجان و سرزمین ترک بودن آنجا در فصل ۵ کتاب نقد و ابطال پژوهشی زبان آذری ایرانی ادعایی کسروی در آذربایجان (با مشخص کردن جعلیات، تناقضات و دروغ پردازیهای بی مدرک در نوشته های او) اثر قدرت ابوالحسنی ساغالان، به تاریخ انتشار ۲۱ شهریور ماه سال ۱۴۰۵ شمسی)